Search
Search ×
Menu
  1. หน้าหลัก
  2. ความภาคภูมิใจ
  3. คุณค่าหลักแห่งสถาบัน
  4. หลักสูตร
  5. ข่าวสาร
  6. ติดต่อเรา
Sunday, December 16, 2018

บทความ

สาร "ผู้บัญชาการ" ๒

“ภาษิตบาลี” แรก ประจำ “รร.สธ.ทบ.”

พลตรี บุญรอด ศรีสมบัติ

๑๓ มิถุนายน ๒๕๖๑

 

            จากการสืบค้นเอกสารประวัติ รร.สธ.ทบ. เป็นที่น่าแปลกใจว่า สถาบันการศึกษาที่สำคัญของกองทัพบก ซึ่งก่อตั้งเข้าสู่ปีที่ ๑๐๙  ไม่มีภาษิตบาลีประจำโรงเรียน เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญในฐานะที่สถาบันการศึกษาแห่งนี้ มีความผูกยึดกับพุทธศาสนา จึงควรได้มี “ภาษิตบาลี” เฉพาะหน่วยขึ้นเป็นอย่างยิ่ง

            ผู้เขียนรับราชการ ณ สถาบันแห่งนี้ ภายหลังสำเร็จการศึกษาหลักสูตรหลักประจำ ชุดที่ ๗๒ ตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๓๗  คุ้นตากับคำบาลีของสถาบันวิชาการทหารบกชั้นสูง (สบส.) ที่กล่าวว่า “ปัญญา ประดุจดังอาวุธ” หรือ คำบาลีที่ว่า นตฺถิ ปญญสมาวุธํ (อาวุธเสมอด้วยปัญญาไม่มี)  และเมื่อ สบส. ถูกยุบหน่วยไปในปี พ.ศ.๒๕๕๒ ทำให้คำบาลีที่เคยติดอยู่หน้าปกเอกสารแนวการสอนของ รร.สธ.ทบ. ก็ต้องมีอันตรธานหายไปด้วย

            ผู้เขียนจึงคิดว่า เมื่อ รร.สธ.ทบ. เข้าที่ตั้งแห่งใหม่แล้ว ควรที่จะมี “ภาษิตบาลี” ประจำหน่วย เพื่อให้เกิดความสง่างาม และเป็นสิริมงคลแก่หน่วย  เมื่อจะคิดทำการใด ก็จะได้น้อมนำคำภาษิตนี้มาไว้กลางใจ รวมทั้งเป็นขวัญและกำลังใจในฐานะที่เป็นชาวพุทธที่มาประกอบอาชีพทหารในสายเสนาธิการ

            คิดได้ดังนี้ จึงปรึกษา พ.อ.ทนงศักดิ์ แก้วจันทร์ทองให้ช่วยเสาะหาผู้รู้ทางธรรม ช่วยคิดเรื่องนี้ โดยให้ความคิดตั้งต้น เป็นเนื้อความไปว่า “ความสว่างแห่งปัญญาเสนาธิการ”

            ข้อมูลชุดแรกที่เข้ามาเป็นเพื่อนคนหนึ่งของ พ.อ.ทนงศักดิ์ฯ ผ่านการประสานงานกับ ดร.หม่อมหลวงภัทรชาติ ประวิตร ปริญญาเอกพุทธศาสนา ว่ามีพุทธพจน์ที่น่าจะเกี่ยวข้อง ได้แก่

  1. นตฺถิ ปญฺญา สมาอาภา
  2. ปญฺญา นรานํ รตนํ
  3. ปญฺญ โลกสูมิ ปชฺโชโต

         และมีความคืบหน้าเข้ามาอีกจาก ดร.พระมหาทิวากร อาภทโท เปรียญธรรม ๙  ท่านเขียนใส่กระดาษด้วยตัวหนังสือสวยงาม ดังความว่า

            “เสนาธิการวิชฺชาลาโย ทยฺยเสนานํ ปญฺภาเวติ” เมื่อนำพระพุทธพจน์มาไว้หน้าคำจะเป็น ดังนี้

            “ปญฺญา นรานํ รตนํ เสนาธิการวิชฺชาลาโย ทยฺยเสนานํ ปญฺญํ ภาเวติ” แปลว่า ปัญญาเป็นดวงแก้วของ นรชน  โรงเรียน (วิชฺชาลย = แหล่งวิชา, แหล่งความรู้)  เสนาธิการทหาร พัฒนาปัญญา เพื่อ (แก่) กองทัพไทย  โดยคำว่า “กองทัพไทย” จะใช้ศัพท์ว่า “ทยฺย เสนานํ, ทยฺย พลกายานํ, ทยฺย เสนียากรานํ” ศัพท์ใดศัพท์หนึ่งก็ได้

            สุดท้าย ท่านอาจารย์ ผศ.ดร.ประพันธ์ ศุภษร เปรียญธรรม ๗  ได้ปรับจากของเดิม คำว่า “ทยฺย” ไปไว้ข้างหน้า “เสนาย” ซึ่งแปลว่า กองทัพไทย  จึงได้ภาษิตบาลีเบื้องต้นของ รร.สธ.ทบ. ออกมาเป็น

            “เสนาธิการา ทยฺยเสนาย ปญฺญาโชตนํ ภาเวนฺติ” แปลว่า  “เสนาธิการส่องสว่างทางปัญญาแก่กองทัพไทย”

            นี่คือที่มาเบื้องต้นของ “ภาษิตบาลี” ประจำ รร.สธ.ทบ. ซึ่งได้นำเข้าสู่คณะกรรมการศึกษา รร.สธ.ทบ. เพื่อพิจารณาในขั้นต้นแล้ว

            อย่างไรก็ตาม ผู้รู้ได้ให้ข้อพิจารณาเพิ่มเติมว่า ภาษาบาลีเป็นภาษาที่มีความศักดิ์สิทธิ์ในตัวเอง เพราะส่วนใหญ่คนไทยจะรับมาใช้ในกลุ่มคำที่เป็นพุทธพจน์ ท่านจึงได้ให้ข้อคิดว่า คำขวัญบาลีที่ได้คิดในขั้นต้นนั้น อาจจะถูกเปลี่ยนแปลงได้ในภายหลัง จึงควรได้ค้นหาคำที่มีลักษณะ “อกาลิโก” คือไม่ขึ้นอยู่กับกาลเวลา ไม่มีสิ่งใดลบล้างได้ ทนต่อการพิสูจน์ ไม่มีการเปลี่ยนแปลงใดๆ อีกแล้ว

           ผู้เขียนจึงได้ขอความกรุณาจากผู้รู้ได้ช่วยสืบค้นคำที่มี keyword เป็นเรื่อง “ปัญญาและชัยชนะ” จึงได้ที่มาของคำว่า “ปญฺญาวุโธ” แปลว่า (พระบรมศาสดา) มีปัญญาเป็นดั่งอาวุธ หมายความว่า ปัญญาของพระพุทธองค์ เป็นปัญญาที่บริสุทธิ์ อันมาจากสัมมาทิฐิ ความเห็นถูกต้อง เป็นลักษณะข้อแรกของอริยมรรค ทั้ง ๘ ประการ ซึ่งใช้เป็นเครื่องมือในการประหารซึ่งศัตรู คือ กิเลส อวิชชา และสังสารวัฎในท้ายที่สุด

            ทั้งนี้ มีรากคำมาจาก “ปญฺญาพลี ปญฺญาวุโธ หมายความว่า พระอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า ทรงมีพระปัญญาเป็นพลัง มีพระปัญญาเป็นอาวุธ เป็นที่พึ่งของมวลมนุษยชาติและสรรพสัตว์ได้อย่างปลอดภัย” (ขุ.จู.๓๐/๘๐๘/๔๒๓,ขุ.เถร.๒๖/๓๘๘/๓๗๖)

ซึ่งคำ “ปญฺญาวุโธ” แปลสั้นๆ ว่า “ผู้มีปัญญาเป็นดังอาวุธ” ตรงกับลักษณะของฝ่ายเสนาธิการที่จะต้องใช้ปัญญา ประดุจดังอาวุธทั้งนามธรรมและรูปธรรม เพื่อนำชัยชนะมาสู่กองทัพ โดยจะได้นำคำภาษิตนี้ติดไว้ด้านหลังทางขึ้น รร.สธ.ทบ. และนำมาประกอบไว้ในหน้าปกและเอกสารตำราของ รร.สธ.ทบ. ตั้งแต่ปี พ.ศ.๒๕๖๑ เป็นต้นไป

****************

 

ท่านผู้รู้ที่ได้กรุณาให้ความรู้ชี้แนะทางธรรมและเป็นที่ปรึกษาฝ่ายวิชาการทางพระพุทธศาสนา

พระมหาทิวากร อาภทฺโท ดร. เปรียญธรรม ๙

ผศ.ดร.ประพันธ์ ศุภษร เปรียญธรรม ๗

ดร.หม่อมหลวงภัทรชาติ ประวิตร นักวิชาการด้านพระพุทธศาสนา

Print
1331 Rate this article:
No rating

x


Copyright 2018 by CGSC Terms Of Use Privacy Statement
Back To Top